Author: Team Avaantar

डॉ. प्रज्ञावंत देवळेकर डोकं दुखतं म्हणून सकाळपासून पाच गोळ्या खाल्लेला पेशंट आता इंजेक्शन घ्यायला ओपीडीत आला होता. कुलूपाला पन्नास चाव्या लावून उपयोग नसतो, ते त्याच्या एकाच चावीनं उघडतं, तद्वतच, दुखण्याच्या कारणावर उपचार केले की, दुखणं आपोआप थांबतं. आजच्या काळात लोक इतके घोळ घालतात, जेव्हा औषधशास्रच पाळण्यात होतं तेव्हा किती, कशी औषधं खात असतील लोक? मला वैद्यकीय अभ्यासक्रमाच्या परीक्षेत टॉक्सिकॉलॉजीच्या प्रॅक्टिकलला पाच गुणांना विचारल्या जाणाऱ्या ‘त्याची’ आठवण झाली… पंधराव्या शतकात तर वैद्यकशास्रात अद्यापही उजाडायचं बाकी होतं; रोगांचं मूळ दैवी कोपात आहे असं सगळे मानायचे… जादूगार, भूतबाधा, देवाचा कोप या त्रिसूत्रीनं वैद्यकशास्त्र वेढलेलं होतं… अशातच एका रात्री स्विस आल्प्सच्या पर्वतरांगांमध्ये एका लहानश्या…

डॉ. किशोर महाबळ घराघरातील पालकांनी, मोठ्या माणसांनी मनावर घेतले तर लहान मुला-मुलींना वाचनाची आवड लावणे अगदी सोपे आहे. हे कसे साध्य करायचे याचा आता विचार करू… सर्वप्रथम घरातील सर्व पुस्तके, ग्रंथ, पाठ्यपुस्तके, शब्दकोश, वर्तमानपत्रांचे अंक यासारखे वाचनीय साहित्य घरात एका विशिष्ट ठिकाणी व्यवस्थितपणे ठेवण्यास सुरुवात करावी. शोभेच्या वस्तू ठेवण्यासाठी घरात, भरपूर खर्च करून जशी सोय केली जाते, तशीच आणि शक्य असल्यास त्यापेक्षाही उत्तम सोय, वाचनीय साहित्य ठेवण्यासाठी केली जावी. यामुळे वाचनीय साहित्य हे शोभेच्या वस्तूंपेक्षाही जास्त मौल्यवान आणि महत्त्वाचे आहे, या बाबीचा मुलांवर संस्कार होईल. खाण्यापिण्यावर, चैनीच्या वस्तूंवर आपण जेवढा खर्च करतो, त्याच्या कमीतकमी एक टक्का खर्च हा वाचनीय पुस्तकांवर,…

नमस्कार, मी अभिनेत्री हर्षा गुप्ते पुन्हा एकदा तुमच्या भेटीला. आपण कधी कधी खूप महत्त्वाचं काहीतरी करत असतो आणि त्यात काही ना काही कॉमेडी घडून जाते. नकळतपणे घडणाऱ्या अशा घटनांवर रडावं की हसावं, हेच कळत नाही. असाच एक किस्सा आहे. मी एक ऐतिहासिक सिनेमा करत होते. महाराज आणि दिवस गेलेली महाराणी यांना त्यांचं राज्य वाचवण्याकरिता विभक्त व्हावं लागतंय. राजाचा जीव राणी आणि होणाऱ्या बाळात गुंतलाय. राणी नवऱ्यापासून किती काळ दूर रहावं लागेल म्हणून कष्टी… हा खूप मोठा, अतिशय महत्त्वाचा सीन होता. त्या सीनमध्ये कलाकार मंडळी पण भरपूर होती. टेक्निकली कठीण होता सीन… अतिशय भावनिक, गंभीर अशा या सीनमधील राणीची वाक्य संपत…

संगीता भिडे पाणी म्हणजे जीवन, केवढा सार्थ आहे ना हा शब्द! पाण्याविना जीवन जगणे व्यर्थ आहे. ‘पाणी’ हा शब्द वाचताच डोळ्यासमोर उभं राहिलं ते माझं माहेरचं गाव – भुसावळ. अत्यंत कडक उन्हाळा आणि पाण्याचं दुर्भिक्ष. पोटापाण्याच्या व्यवसायामुळे वडिलांना भुसावळशिवाय पर्याय नव्हता. त्यात आम्ही पाठोपाठची तीन भावंडं. वास्तव्य आमचं एका चाळीत. चाळीच्या मागच्या भागात विहिरीत उन्हाळ्याखेरीज उदंड पाणी असायचं. पण ‘समुद्री चहूकडे पाणी, पिण्याला थेंबही नाही’ अशी अवस्था त्या विहिरीच्या पाण्याची. सबब पिण्याच्या पाण्याचा शोध सुरू झाला. फर्लांग- दीड फर्लांग अंतरावर एक गोड्या पाण्याची विहीर आढळली. मग ‘घट डोईवर, घट कमरेवर’ अशा आईच्या पाण्याच्या खेपा दररोज सुरू झाल्या. आम्ही अजाण वयाची…

मागील लेखात नमूद केल्यानुसार आपण योगाभ्यासातील समाविष्ट विषयांच्या अभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्य याबाबत या आणि पुढील लेखांत मार्गदर्शन घेणार आहोत. आता आपण ओंकार साधनेतून निरामय मानसिक आरोग्य प्राप्ती तसेच संवर्धन याविषयी जाणून घेऊया. ओंकार साधना म्हणजे काय? सोप्या भाषेत ओंकार साधना म्हणजे ओंकार जप अथवा ओंकार अभ्यास म्हणता येईल. अर्थातच, यथायोग्य ठराविक वेळेस नियमितपणे तसेच सातत्य राखून ओंकार जप करणे, हे ओंकार साधनेत अभिप्रेत आहे. दैनंदिन योगाभ्यासाचा आरंभ त्रिवार ओंकाराने केला जातो आणि समाप्ती एकादश ओंकाराने केली जाते. ओंकाराचे स्वरूप अ + उ + म = ॐ म्हणजे ओम होय. ‘अ’ आणि ‘उ’ हे दोन स्वर आणि ‘म’ हे एक…

डॉ. किशोर महाबळ प्रत्येक बालक अगदी लहान वयापासून, शक्य ते ते स्वतःहून शिकण्याचा प्रयत्न करते. त्याचे आई-वडील सुशिक्षित तसेच पालक म्हणून जबाबदारी ओळखणारे असले तर त्या बालकाचे शिक्षण अधिक चांगले आणि लवकर होते. अतिशय सोप्या पद्धतीने, रंजकतेने हसतखेळत शिकविल्यामुळे शिकलेल्या बाबी बालकाच्या दीर्घकाळ स्मरणात राहतात, हे जसे खरे तसेच शिकण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या बालकाला, पालकांनी सातत्याने योग्य वेळी आणि योग्य त्या पद्धतीने प्रोत्साहन दिल्यामुळेही हे शक्य झालेले असते. बालकाला शिकविलेली एखादी कृती, मूळाक्षरे, पशूपक्षी तसेच वस्तूंची माहिती बालकाने नीट आत्मसात केली आहे, हे पालकांच्या – आजी-आजोबा, बहीण-भाऊ यांच्याबरोबरच बालवाडीतील शिक्षिका इत्यादींच्या जेव्हा लक्षात येते, तेव्हा सहसा त्या बालकाचे टाळ्या वाजवून, खाऊ…

नमस्कार, मी अभिनेत्री हर्षा गुप्ते पुन्हा एकदा तुमच्या भेटीला. माझी एक मैत्रीण होती, सखी. मी तिला बरेचदा सखुबाई म्हणायचे. तशी ती तोंडात चांदीचा नाही तर सोन्याचा चमचा घेऊन जन्माला आलेली. सासर सुद्धा श्रीमंत. नवऱ्याचा मोठा उद्योग. एकुलती एक मुलगी. खूप शिकलेली. हुशार, सुंदर. तशी मी आणि सखी खूप उशिराने भेटलो. मैत्री व्हायला पण उशीरच झाला. सखीची मुलगी माझ्यापेक्षा तीन-चार वर्षांनी मोठी. सखीला वयोमानाप्रमाणे विस्मरण व्हायला लागलं होतं. माझ्यावर खूप जीव तिचा. त्यामुळे तिची मुलगी तिला ब्लॅकमेल करायची… ‘तू जेवलीस तर, तुला हर्षाकडे घेऊन जाईन…’ ‘तू औषधं घेतलीस तर हर्षाला फोन लावून देईन…’ म्हणजे एवढ झालं की, सखी मला सगळ्यांच्या नकळत…

रश्मी परांजपे मागील तीन लेखांत आपण बालशाळेच्या अभ्यासक्रमातील भाषा शिक्षण या विषयाची सविस्तर माहिती घेतली. आता आपण बालशाळेतील गणित या विषयाबद्दल जाणून घेणार आहोत. वास्तविक, गणित हा अवघड विषय म्हणूनच प्रसिद्ध आहे. काही अंशी ते खरंही आहे. विशेषतः, माध्यमिक शाळेच्या अभ्यासक्रमातील गणित विषय अवघड वाटू शकतो. पण खरं पाहिलं तर गणित हा पैकीच्या पैकी गुण मिळवून देणारा विषय आहे. गणित विषयातील संकल्पना सुरुवातीपासूनच स्पष्टरीत्या समजावून सांगितल्या आणि विद्यार्थ्यांनी समजावून घेतल्या तर, गणित विषयासारखा सोपा विषय नाही. यावरूनच गणित विषयाचे प्रगतीपुस्तकातील सर्वाधिक गुण मिळवून देणारा विषय म्हणून महत्त्व अधोरेखित होते. यासाठी विद्यार्थ्यांमध्ये गणित विषयाची गोडी बालपणापासूनच लागायला हवी… आणि बालशाळेतील शिक्षिकांनी…

नमस्कार, मी अभिनेत्री हर्षा गुप्ते पुन्हा एकदा तुमच्या भेटीला. तशी मी लढाऊ प्रवृत्तीची बाई. आयुष्यात आलेली वाईट परिस्थिती म्हणा किंवा अजून काही… दोन हात करून लढून पुढे जात राहिले. पण एका गोष्टीत मला कधीच लढता आलं नाही… इमोशनशी (Emotion) म्हणजेच भावनांशी. बरेचदा मला ‘इमोशनल फुल्ल’ म्हटलं गेलंय. म्हणजे कसं आहे ना, मी कथा-कादंबऱ्या वाचताना भावनाप्रधान कथानक आलं की, मला रडू येतं. लहान असताना आकाशवाणीवर होणाऱ्या श्रुतिका ऐकताना पण मी रडायचे. नाटक पाहताना, सिनेमा पाहताना पण गंगा, यमुना हव्यातच! त्यामुळे झालं असं की, “ए, ही रडूबाई नको आपल्या सोबत…” असं ऐकायला मिळतं. एक वेळ अशी आली की, नवराही म्हणाला, “आता तुला…

डॉ. सारिका जोगळेकर होमिओपॅथिक तज्ज्ञ माणूस म्हटलं की, वर्तनातील बदल हे आलेच. मुलांच्या वर्तनातील बदल, हा चिंतेचा विषय असतो; कारण त्याची जबाबदारी पालकांवर असते. मुलांच्या वर्तनातील बदल हा खूप पूर्वीपासून चालत आलेला प्रकार आहे, आता फक्त त्याबाबत जागृती झाली आहे इतकंच! लहान मुलांपासून किशोरवयीन मुलांपर्यंत, प्रत्येक वयोगटात वर्तनातील बदल वेगवेगळ्या स्वरूपात दिसू शकतात. काही बदल हे वयाशी संबंधित असतात, तर काही बदलांकडे वेळेवर लक्ष देणे गरजेचे असते. हे बदल वेळीच ओळखल्यास योग्य काळजी आणि मार्गदर्शनामुळे मुलांचे भावनिक आणि मानसिक आरोग्य सुदृढ ठेवता येते. वर्तनातील बदल म्हणजे काय? मुलांच्या नेहमीच्या सवयी, भावनिक प्रतिक्रिया, बोलण्याची पद्धत, झोप, खाणे, अभ्यास किंवा इतरांशी वागण्यामध्ये…